Արդյո՞ք իմ կրծքով կերակրվող երեխան ունի վիտամինների կարիք


53Առողջ և ժամանակին ծնված կրծքով սնուցվող երեխան իր կյանքի առաջին տարվա ընթացքում սովորաբար հավելյալ վիտամինների կարիք չի ունենում: Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ որպես հավելումներ տրվող վիտամինները, ֆտորը, երկաթը, ջուրը, հյութը, արհեստական կաթնախառնուրդը և հավելյալ սնունդը առողջարար չեն մինչև վեց ամսական երեխաների համար, իսկ որոշները կարող են նույնիսկ վնասակար լինել:

Իհարկե, սա չի բացառում, որ որոշ դեպքերում վիտամինային հավելումները կարող են անհրաժեշտ լինել կրծքով սնուցվող երեխաների համար: Վաղաժամ և 1500 գրամից ցածր քաշով ծնված երեխաները կարող են հավելյալ վիտամինների և միներալների կարիք ունենալ, որոնք կարող են ավելացվել մայրական կաթին այն երեխային տալուց առաջ: Այսպիսով, անհրաժեշտ է շեշտել, որ այս հոդվածում մենք քննարկում ենք ժամանակին ծնված և առողջ կրծքով կերակրվող երեխաների վիտամինների և միներալների պահանջները:

Հասկանալու համար, թե արդյոք կրծքի կաթում պարունակվում են օպտիմալ քանակի վիտամիններ և միկրոէլեմենտներ, եկեք դրանք բաժանենք երկու պայմանական խմբերի: Որոշ ջրալույծ վիտամինների (B խմբի վիտամիններ և վիտամին C) և առավել քիչ չափով որոշ ճարպալույծ վիտամինների (A, D, E, K) դեպքում՝ կրծքի կաթում դրանց քանակը պայմանավորված է մոր ընդունած քանակով, այսինքն՝ որքան շատ է մայրը դրանք ընդունում՝ սննդով կամ հավելումի տեսքով, այնքան շատ է դրանց քանակը կրծքի կաթում և, հետևաբար, այնքան շատ է այդ վիտամիններից ստանում կրծքով կերակրվող երեխան: Սակայն պետք է նշել, որ նման վիտամինների դեպքում գործում է ստաբիլիզացիոն մեխանիզմ՝ մի որոշ մակարդակից հետո մոր կողմից ընդունած այս վիտամինների քանակը այլևս չի ազդում կրծքի կաթում դրանց քանակի վրա:

Միներալների դեպքում (որոշ բացառություններով), ընդհակառակը, կրծքի կաթում դրանց քանակը պայմանավորված չէ մոր ընդունած քանակով: Սա նշանակում է, որ, օրինակ, կալցիումի հավելումի ընդունումը մոր կողմից չի ազդելու կրծքի կաթով երեխային փոխանցվող կալցիումի քանակի վրա՝ բացառությամբ այն դեպքերի, երբ մոր օրգանիզմում կալցիումի խիստ պակաս կա: Կրծքի կաթում կալցիումի քանակը հարաբերականորեն ստաբիլ է մոր կալցիումի պաշարների հաշվին, ինչը նշանակում է, որ կալցիումով հարուստ սնունդ ընդունելը կամ կալցիումի հավելում ընդունելը առաջին հերթին կարևոր է մոր առողջության համար, այլ ոչ թե երեխայի:

Բացառապես կրծքով կերակրվող երեխաների մոտ սննդային նյութերի պակաս սովորաբար չի նկատվում: Եթե հղիության և կրծքով կերակրելու ընթացքում մոր օրգանիզում այս սննդանյութերի քանակը բավարար է, բացառապես կրծքով սնուցվող երեխաներին մինչև վեց ամսական դառնալը հավելյալ վիտամիններ կամ միներալներ տալ խորհուրդ չի տրվում: Եթե կա վիտամինների կամ այլ միկրոէլեմենտների պակասի խնդիր, ապա մոր սննդակարգի բարելավումը կամ նրա կողմից հավելյալ վիտամինների ընդունումը կարող է օգտակար լինել ոչ միայն մոր, այլ նաև երեխայի համար:

Ստորև ներկայացված աղյուսակը ձեզ կօգնի հասկանալ, թե կրծքով սնուցման տեսանկյունից որ վիտամինների դեպքում է կարևոր մոր առողջական վիճակը և սննդակարգը, և թե որ սննդամթերքներին պետք է առաջնահերթ ուշադրություն դարձնի կերակրող մայրը:

 

a

Մոր առողջական վիճակի և սննդակարգի ազդեցությունը կրծքի կաթում պարունակվող սննդային միկրոէլեմենտների մակարդակի վրա
Միկրոէլեմենտներ, որոնց վրա ազդում է մոր առողջական վիճակը և սննդակարգը
ՄիկրոէլեմենտԴրանով հարուստ սննդամթերքներԱյլ տեղեկատվություն
Վիտամին A (ռետինոլ)Քաղցր կարտոֆիլ, գազար, մուգ կանաչ կանաչիներ, փոքր դդում (squash), հազար, ծիրանաչիր, սեխ (կանտալուպ), քաղցր կարմիր պղպեղ, թունա ձուկ, մանգո, պապայաԿրծքի կաթը վիտամին A-ի բնական և գերազանց աղբյուր է: Կրծքով սնուցման խրախուսումը լավագույն ձևն է վիտամին A-ի պակասի դեմ պայքարելու համար: Կրծքով կերակրվող երեխաների մոտ վիտամին A–ի պակասի դեպքերը շատ հազվադեպ են:
Վիտամին B1 (թիամին)Ձուկ (իշխան), խոզ, արևածաղկի սերմ, ընդեղեն (մակադամիա), հաց (ցորեն), կանաչ ոլոռ, փոքր դդում (squash), ծնեբեկ, չորացրած սոյա, լոբիԵթե մայրը իր սննդակարգի միջոցով բավարար քանակությամբ թիամին է ստանում, ապա նրա կրծքով կերակրվող երեխան հավելյալ թիամինի կարիք չունի: Եթե մայրը, այնուամենայնիվ, ունի թիամինի պակաս, ապա դա կարելի է ուղղել նրա սննդակարգում թիամին պարունակող սննդամթերքներ ավելացնելով, որը և կավելացնի կրծքի կաթում թիամինի քանակը:
Վիտամին B2 (ռիբոֆլավին)Պինդ պանիր (պինդ այծի պանիր, ֆետա, կամամբեր, պարմեզան, ժետոստ), նուշ, տավարի միս, գառան միս, խոզի միս, յուղոտ ձուկ (մակարել), ձու (պինդ եփած), սունկ, քունջութի սերմ, ծովամթերք, սպանախ Զարգացած երկրներում ռիբոֆլավինի պակասը մոր օրգանիզմում հազվադեպ երևույթ է, և այս պատճառով կրծքով կերակրվող երեխաները վիտամին B2-ի հավելումի կարիք չունեն: Ռիբոֆլավինի քանակը կրծքի կաթում կայուն է և կարող է տատանվել միայն մոր կողմից շատ մեծ քանակով հավելյալ ռիբոֆլավին ընդունելու դեպքում:
Վիտամին B3 (նիացին)Ձուկ (հիմնականում՝ թունա), հավի միս, հնդկահավի միս, խոզի միս, լյարդ (հիմնականում՝ գառան), գետնանուշ, տավարի միս, սունկ, կանաչ ոլոռ, արևածաղկի սերմ, ավոկադոԶարգացած երկրներում կրծքով կերակրվող երեխաների մոտ նիացինի պակասը շատ հազվադեպ երևույթ է: Խորհուրդ չի տրվում երեխաների տալ նիացինի հավելում:
Վիտամին B6 (պիրիդօքսին)Արևածաղկի սերմ, պիստակ, ձուկ (թունա), հնկահավի միս, հավի միս, խոզի միս, չրեր (հատկապես՝ սալորաչիր), տավարի միս, բանան, ավոկադո, սպանախԵթե մայրը բավարար քանակով վիտամին B6 է ստանում, ապա առողջ երեխան այս վիտամինի հավելումի կարիք չունի: Եթե մայրը չի ստանում բավարար քանակի վիտամին B6, ապա կրծքի կաթում դրա քանակը կարելի է կարգավորել մոր սննդակարգի կարգավորման միջոցով:
Վիտամին B9 (ֆոլաթթու)Սև լոբի, ոսպ, սպանախ, ծնեբեկ, հազար, ավոկադո, բրոկոլլի, մանգո, նուռ, կիվի, բանան, նարինջ, ամբողջական ալյուրից հաց Ժամանակին ծված հասուն և առողջ կրծքով կերակրվող երեխաների մոտ ֆոլաթթվի պակաս չի գրանցվել: Ֆոլաթթվի հավելումների կարիք այս երեխաների դեպքում չկա:
Վիտամին B12 (ցիանոկոբալամին)Խեցեմորթներ, տավարի լյարդ, ձուկ (մակարել), խեցգետնավորներ (ծովախեցգետին), կարմիր միս, ցածր յուղայնությամբ կաթնամթերք, պանիր (շվեյցարական, ֆետա, ժետոստ, պարմեզան, մոցարելլա), ձու Լավ սնվող մոր կրծքով կերակրվող երեխան հավելյալ վիտամին B12-ի կարիք չունի: Սակայն այն մայրերի մոտ, որոնք կենդանական ծագման սնունդ չեն օգտագործում, բարձր է այս վիտամինի պակասի ռիսկը: Նման դեպքերում հղիության և կրծքով սնուցման ժամանակ նրանք ստանում են վիտամին B12-ի հավելում կամ դրանով հարստացված ուտելիք:

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ վիտամին B12-ի պակաս ունեցող մայրերի երեխաները ծննդյան պահին այս վիտամինի ցածր մակարդակ են ունենում: Նման խնդիր ունեցող մայրերի մոտ ցածր է վիտամին B12-ի պարունակությունը նաև կրծքի կաթում: Կրծքով կերակրվող երեխաների մոտ այս վիտամինի պակասը կարող է սկսել զարգանալ 2 – 6 ամսականում, սակայն ի հայտ չգալ մինչև 6 – 12 ամսական դառնալը: Վիտամին B12 պակասի ախտանիշներն են՝ փսխելը, լեթարգիան, սակավարյունությունը, հիպոտոնիան, վատ զարգացումը և զարգացման ռեգրեսը:

Վիտամին B12–ի պակաս ունեցող ռիսկային խմբում են գտնվում՝
·        Այն բուսակերները և վեգանները, որոնք չեն օգտագործում ձուկ, միս, թռչնի միս, ձու և կաթնամթերք:
·        Աղեստամոքսային համակարգի այնպիսի հիվանդություն ունեցողները, որոնք պետք է վիտամին B12 ի- հավելում ստանան, սակայն չեն ստանում:
·        Վիտամին B12-ի յուրացումը օրգանիզմի կողմից նվազեցնող դեղամիջոցներ ընդունողները:
·        Այն երեխան, որի մայրը եղել է բուսակեր կամ վեգան վերջին երեք տարիների ընթացքում և ունեցել է վիտամին B12-ի պակաս:
·        Բացառապես կրծքով կերակրվող երեխան, որի մայրը ունի վիտամին B12-ի պակաս:
Վիտամին CՊղպեղ (հատկապես՝ քաղցր դեղին պղպեղ), գուավա, կանաչ տերևներով բանջարեղեն (հիմնականում՝ խուճուճ կաղամբ (Kale)), կիվի, բրոքոլլի, հատապտուղ (հատկապես՝ ելակ), ցիտրուսներ, լոլիկ, լոբի, պապայա Կրծքով կերակրվող երեխաներին չի կարելի տալ հավելյալ վիտամին C, եթե դրա լուրջ պակաս չկա: Կրծքով կերակրվող 18 տարեկանից մեծ մայրը պետք է օրական 120 մգ վիտամին C ստանա, իսկ 18 տարեկանից փոքր մայրը՝ 115 մգ: Եթե դուք ծխում եք, ապա այս քանակին պետք է ավելացնել ևս 35 մգ: Սակայն պետք է հիշել, որ կրծքի կաթում վիտամին C-ի քանակը հարաբերականորեն կայուն է և կախված չէ մորընդունաց վիտամին C-ից: Միայն այն դեպքում, երբ մոր մոտ կա վիտամին C–ի լուրջ պակաս, ապա վիտամինի հավելում ընդունելը կավելացնի դրա քանակը կրծքի կաթում:
Վիտամին D (կալցիֆերոլ)Ձողաձկան լյարդի յուղ (cod liver oil), յուղոտ ձուկ, սունկ (հիմնականում՝ պորտաբելլո), վիտամին D- ով հարստացված շիլաներ, տոֆու, ձկան խավիար, կաթնամթերք, խոզի միս, կաթնամթերքի փոխարինողներ (սոյայի կամ նշի կաթ, և այլն)Վիտամին D –ն չափազանց կարևոր է կրծքով կերակրվող երեխաների համար: Այս վիտամինի մասին կարդացեք մեր ծավալուն հոդվածն այստեղ: Վիտամին D-ն և կրծքով կերակրվող երեխաները
Վիտամին E (տոկոֆերոլներ)Կանաչ տերևներով կանաչեղեն, ընդեղեն (հիմնականում՝ նուշ), արևածաղկի սերմ, ավոկադո, խեցեմորթներ, ձուկ (հիմնականում՝ կարմրախայտ իշխան), ձիթապտղի ձեթ, բրոկոլլի, դդում, մրգեր (հիմնականում՝ կիվի, մանգո, դեղձ, ծիրան, ազնվամորի, մոշ, թութ) Կրծքով կերակրվող առողջ երեխաների մոտ վիտամին E-ի պակաս չի հայտնաբերվել:
Վիտամին K (ֆիլոքինոններ)Չորացրած ռեհան, կանաչ տերևներով բանջարեղեն (խուճուճ կաղամբ (Kale), սպանախ, բազուկի տերևներ, և այլն), հազար, նեխուր, կանաչ սոխ, բրոկոլլի, կաղամբ, կարմիր կաղամբ, ծաղկակաղամբ, համեմունքներից՝ քարրի, չիլի, ծնեբեկ, ֆենխել, պրասԾնվելու պահին երեխայի վիտամին K-ի պաշարները շատ ցածր են: Վիտամին K-ն անհրաժեշտ է արյան մակարդելիության համար, և դրա պակասը կարող է հանգեցնել Նորածինների հեմոռարգիկ համախտանիշի: Այս պատճառով, ծնվելուց անմիջապես հետո երեխաներին սրսկում են ներմկանային վիտամին K: Մոր սննդակարգում վիտամին K-ի քանակի ավելացումը ավելացնում է նաև նրա կրծքի կաթում պարունակվող վիտամին K-ի քանակը:
ՅոդՉորացրած լոռ (ջրիմուռ), ձողաձուկ, յոդով հարստացված աղ, կեղևով եփած կարտոֆիլ, կաթ, մանր ծովախեցգետին, հնդկահավ, թունա, ձուՅոդը կարող է կուտակվել կրծքի կաթում, որը կարող է ազդել երեխայի վահանագեղձի աշխատանքի վրա: Այս պատճառով պետք է ուշադիր լինել յոդով հարուստ ուտելիք օգտագործելիս:
ՍելենԲրազիլական ընկույզ և այլ ընդեղեն, ծովամթերք, ձուկ (հատկապես՝ թունա), ամբողջ ցորենից հաց, սերմեր (հատկապես՝ արևածաղկի), խոզի միս, տավարի միս, գառան միս, հավի միս, հնդկահավի միս, սունկ, ամբողջական ձավարեղեն (whole grains)
Միկրոէլեմենտներ, որոնց վրա ՉԻ ազդում մոր առողջական վիճակը և սննդակարգը
ՄիկրոէլեմենտԱյլ տեղեկատվություն
ՑինկԱռողջ և ժամանակին ծնված կրծքով սնուցվող երեխաները հավելյալ ցինկի կարիք չունեն. մինչև վեց ամսական դառնալը նրանք բավարար չափով ցինկ են ստանում մայրական կաթից, իսկ դրանից հետո՝ մայրական կաթից և հավելյալ սննդից: Ցինկի լավ աղբյուր են հանդիսանում կարմիր միսը և յոգուրտը: Ցինկի պակասի նշաններն են՝ ախորժակի անկումը, թուլացած իմունային համակարգը, սահմանափակ ակտիվությունը, աճի հետ կապված խնդիրները: Ցածր քաշով ծնված և իրենց տարիքի համար ցածր քաշ ունեցող երեխաները, ինչպես նաև վաղաժամ ծնված երեխաները, ցինկի պակասի ռիսկային խմբում են:
ԵրկաթԿրծքի կաթում երկաթի քանակի, երկաթպակասային սակավարյունության և դրա կարգավորման մասին կարդացեք մեր ծավալուն հոդվածում՝ “Երկաթի անբավարարությունը կրծքով կերակրվող երեխաների մոտ. կանխարգելում և հաղթահարում”:
ԿալցիումԿրծքով կերակրվող երեխաները հավելյալ կալցիումի կարիք չունեն: Առաջին վեց ամսվա ընթացքում նրանք բավարար քանակով կալցիում են ստանում կրծքի կաթից, իսկ դրանից հետո՝ կրծքի կաթից և հավելյալ սննդից:
ՖտորՉկա ոչ մի ապացույց, որ ֆտորի հավելումը լավացնում է կրծքով կերակրվող երեխայի ատամների առողջությունը: Օրինակ, Մանկաբույժների ամերիկյան ասոցիացիան (ՄԱԱ) այլևս խորհուրդ չի տալիս կրծով կերակրվող երեխաներին հավելյալ ֆտոր տալ, քանի որ մայրական կաթը բավարար չափով ֆտոր է պարունակում, իսկ ֆտորի ավելցուկը կարող է ֆլյուորոզայի հանգեցնել: ՄԱԱ-ն խորհուրդ է տալիս ֆտորի հավելում տալ վեց ամսականից մեծ այն երեխաներին, որոնց մոտ կարիեսի զարգացման բարձր ռիսկ կա և որոնց խմած ջուրը ֆտորի պակաս ունի:

a

Եկեք ամփոփենք: Ընդհանուր առմամբ կրծքի կաթի “որակը” պայմանավորված չէ մոր սննդակարգով: Սակայն կերակրող մոր առողջության տեսանկյունից, ինչպես նաև որոշ վիտամինների դեպքում երեխայի առողջության տեսանկյունից՝ և՛ մոր, և՛ երեխայի համար կարևոր է, որ մոր սննդակարգը ներառի բազմազան և վիտամիններով հարուստ սնունդ: Հիշե՛ք. երեխաների մեծ մասը ոչ մի խնդիր չունի նրա հետ, թե ինչ է ուտում մայրը: Ընդհանուր առմամբ, խորհուրդ է տրվում, որ մայրը ուտի այն, ինչ ցանկանում է, երբ ցանկանում է և որքան ցանկանում է՝ հետևելով առողջ սննդակարգի: Նման ձևով կարելի է սնվել, քանի դեռ երեխայի մոտ ձեր սննդակարգի նկատմամբ բացահայտ զգայունություն կամ ալերգիա չեք նկատել:

 

Հաճախ տրվող հարց. երեխաս հավելյալ սնունդ վատ է ուտում: Արդյո՞ք վիտամինները կօգնեն լավացնել նրա ախորժակը:

Չնայած շատ մարդիկ կարծում են, թե վիտամինները մեծացնում են ախորժակը, շատ քիչ են այս կապը հաստատող գիտական հետազոտությունները: Իրականում, որոշ վիտամինների պակասը կարող է հանգեցնել ախորժակի կորստի, և այս պարագայում այդ վիտամինների ընդունումը կարող է վերականգնել ախորժակը: Ախորժակի կորուստը նաև երկաթպակասային սակավարյունության ախտանիշներից մեկն է:

Վիտամինների երեխաների ախորժակի վրա ունեցած ազդեցության մասին ուսումնասիրությունները քիչ են միանշանակ հետևություններ կատարելու համար: Ուսումնասիրություններից մեկը, որն իրականացվել էր 1938 թվականին, գտել էր, որ վիտամին B-ով հարուստ սնունդը կարող է ավելի կայուն ախորժակ ձևավորել երեխաների մոտ: Սակայն 1958 թվականին Մանկաբույժների ամերիկյան ասոցիացիան մի հայտարարություն արեց, ըստ որի ոչ մի համոզիչ ապացույց չկա, որ վիտամին B1 կամ B12-ը խթանում են փոքր երեխաների ախորժակը:

Այնուամենայնիվ, վիտամիններ A, B1, B7, B12-ի, ինչպես նաև երկաթի պակասը, երեխաների մոտ կարող է հանգեցնել աճի վատ ցուցանիշների և վատ ախորժակի: Եթե դուք կասկածում եք, թե ձեր երեխայի մոտ կա վիտամինի կամ երկաթի պակաս, ապա առաջին հերթին քննարկեք դա երեխայի մանկաբույժի հետ և ձեր երեխային տվեք վիտամինային հավելում միայն դրանց պակասը հետազոտության միջոցով պարզելուց և բժշկից համապատասխան ցուցում ստանալուց հետո:

Կերակրող մոր սննդակարգի և կրծքի կաթի բաղադրության միջև կապի մասին կարդացեք նաև մեր հետևյալ հոդվածներում՝

 

Աղբյուրները՝ http://kellymom.com/nutrition/vitamins/vitamins/; http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0005/98303/WS_115_2000FE_R.pdf?ua=1; http://gvinfo.ru/voz_kipgdidrv_gv_i_alternativy#vitaminy_i_mineraly; http://kellymom.com/nutrition/vitamins/vitamin-b12/; https://www.healthaliciousness.com http://www.caloriesecrets.net/do-vitamins-increase-appetite/

 

Կազմեց և թարգմանեց՝ Քրիստինե Բարսեղյանը


Վիտամին D-ն և կրծքով կերակրվող երեխաները
Ի՞նչ է ականջի բորբոքումը